Wywiad z Erichem Taubenschussem, przedstawicielem załogi w wiedeńskim ośrodku LOK „Humanes leben und Wohnen fur Psychisch Kranke Menschen”, rozmawia Paweł Sikorski

W Polsce wchodzą w życie przepisy ustawy o radach pracowników. Ich celem jest zwiększenie wpływu załóg poszczególnych przedsiębiorstw na politykę firm. Nie jest to nowy pomysł w naszym systemie prawnym. Jak wyglądało to w Austrii? 

Prawo o reprezentacji załogi w przedsiębiorstwach wprowadzono w Austrii ustawą z dnia 14 października 1973r. Nowelizowano ją pięć lat temu. Przepisy te nie były czymś obcym w naszym prawodawstwie oraz, co bardzo ważne, w świadomości społecznej. Austria i Niemcy mają bogatą tradycję walki o prawa pracownicze. Źródeł ich można doszukiwać się jeszcze w wydarzeniach z czasów Wiosny Ludów. Potem całe dziesięciolecia polityki cesarza Franciszka Józefa, z jednej strony swym ostrzem wymierzona w związki zawodowe i organizacje socjalistyczne, a z drugiej nacechowana tym, co dziś nazwalibyśmy gospodarką społeczną. Po I wojnie światowej na politykę Austrii niezmiernie duży wpływ wywierali socjaliści i ich program. W Wiedniu zawsze wygrywali oni wybory samorządowe. Po 1956 roku, czyli po wycofaniu wojsk alianckich, ten stan rzeczy utrzymał się. Austria była państwem demokratycznego socjalizmu. Zatem ustawa z 1973 r. była naturalną konsekwencją tego ustroju.

Czyli nie były one solą w oku rządu w Austrii?

W koalicjach rządowych na ogół uczestniczyła Socjaldemokratyczna Partia Austrii (SPO). Nigdy nie była ona przeciwnikiem powstania i działania rad. Dodać należy, że bodaj żadna inna formacja otwarcie nie negowała sensu ich istnienia.

A jaki był stosunek pracodawców do tej formy reprezentacji?

Podstawą gospodarki austriackiej do połowy lat 90-tych była własność państwowa, zatem sprawa była jasna. Dziś coraz więcej przedsiębiorstw komercjalizuje się lub prywatyzuje, powstają też nowe firmy. Ale z punktu widzenia rad nie ma to aż tak dużego znaczenia. Nie słyszałem o tym, żeby ich obecność przeszkadzała, czy żeby uznane zostały za wrogie wobec przedsiębiorstwa ciało. Niezależnie od tego, kto jest właścicielem firmy powinno mu zależeć na dobrej współpracy z załogą bo to zawsze podnosi efektywność pracy i wprowadza atmosferę wzajemnego zaufania między stronami. 

Jakie są relacje rad z centralami związkowymi? Czy stanowią one konkurencje dla siebie?

Tak być nie musi, choć może się zdarzyć, zwłaszcza w kraju, w którym świat pracy jest tak silnie zdezorganizowany, związki zawodowe zostały zepchnięte do defensywy a rząd prowadzi konsekwentną politykę maksymalnego ich osłabienia. W założeniu obie instytucje powinny się uzupełniać. Związki zawodowe reprezentują tych, którzy do nich należą. Do rady pracowników nie ma zapisywania się; jest się w niej automatycznie z chwila podjęcia pracy w danej firmie. Są one zatem reprezentacją całej załogi, niezależnie od przynależności poszczególnych osób do innych organizacji.

Kiedy zostałem przedstawicielem załogi nie miałem zbyt dużej wiedzy o przepisach prawa pracy. Studiowanie kodeksu nie zawsze było najlepszym rozwiązaniem. Język prawny niekoniecznie jest bowiem zrozumiały dla „laika”, a ponadto nie wiadomo jak wygląda realizacja przepisów w praktyce. Co wtedy robiłem? Dzwoniłem właśnie do związków zawodowych i zadawałem konkretne pytania. Nie rozmawiałem z nimi jako prywatna osoba, lecz dokładnie w imieniu załogi mojego przedsiębiorstwa. Centrale mają zawsze większą wiedzę, ekspertów i praktykę z zakresu praw pracowniczych.