„Nie ma kryzysu kapitalizmu”, „problemy banków nie odbiją się na życiu zwykłych ludzi”, „kryzys jest wydumany” – ileż to razy ostatnimi czasy słyszeliśmy tego rodzaju frazesy. Wypowiadających te, czy podobne kwestie ekspertów najwidoczniej nie przekonują ani fatalny stan największych gospodarek świata, ani lawinowo rosnące bezrobocie, ani nawet miliardowa pomoc, udzielana bankom przez rządy.

Niedawno „Dziennik” ujawnił jednakże jeszcze inny przejaw globalnego kryzysu. W jednym z artykułów na łamach tego pisma przedstawiono problemy restauratorów. Warto na tym przykładzie ukazać dynamikę procesów, będących esencją gospodarki wolnorynkowej oraz jej wewnętrznych słabości.

Artykuł pt. „Restauracje zmniejszają porcje w kryzysie” opublikowany w wydaniu z 11 maja br. pokazuje podręcznikowy niemalże przykład tego, jak zapaść gospodarcza odbija się na życiu każdego i każdej z nas. Okazuje się bowiem, iż restauracje działające na zasadzie franczyzy, tj. ścisłej i ciągłej współpracy pomiędzy finansowo i prawnie niezależnymi przedsiębiorstwami, przeżywają obecnie szczególnie trudny okres. Wzrastające ceny artykułów żywnościowych oraz niski popyt powodują, że właściciele restauracji zmuszeni są do poszukiwania oszczędności. Podnoszenie cen oferowanych dań nie wchodzi w grę, gdyż w obecnej sytuacji oznaczałoby to likwidację firmy. Dlatego też wprowadzane są subtelniejsze cięcia w wydatkach. Jak zawsze na tego typu modyfikacjach tracą konsumenci. Serwowane porcje są mniejsze (np. standardowy rozmiar ciastek został zmniejszony z trzech do dwóch łyżek stołowych), a frytki przez dłuższy czas smażone są na tym samym oleju. Tłuszcz do pieczenia jest po prostu filtrowany, dzięki czemu można wydłużyć czas wykorzystywania jednej partii z dziesięciu do czternastu dni.

Kolejnym symptomem kryzysu jest spadek sprzedaży. Wskaźnik samestore sales, który mierzy ten parametr, dla restauracji Ruth's Chris Stek House należących do firmy Ruth's Hospitality Group Inc. spadł w październiku 2008 roku o 15%, Ruby Tuesday Inc. – o 10,8%, California Pizza Kitchen – o 7,3%, zaś Red Robin Gourmet Burger Inc. – o 8%.

Warta podkreślenia w tym kontekście jest cytowana przez „Dziennik” wypowiedź Roberta Marzo, starszego analityka ds. usług żywieniowych z F&D Reports, firmy konsultingowej z siedzibą w Great Neck w stanie Nowy Jork. Komentując fatalną sytuację restauratorów, powiedział on: „Operatorzy restauracji działają w warunkach prawdziwego tajfunu gospodarczego. Muszą sobie radzić z rekordowo wysokimi cenami towarów i artykułów, wysokimi kosztami pracy związanymi ze wzrostem płacy minimalnej oraz ze słabnącym popytem konsumpcyjnym. Wiele z restauracji nie może sobie pozwolić na oferowanie składników o równie wysokiej jakości jak w poprzednich latach. Redukują więc i oszczędzają na wszystkie możliwe sposoby. Aby utrzymać się na powierzchni, muszą w kreatywny sposób podejść do swoich przepisów, muszą wykorzystywać tańsze składniki oraz oferować mniejsze porcje”.

Co w praktyce wynika z tej wypowiedzi? Przede wszystkim typowe dla tego rodzaju „wszechwiedzących” utyskiwanie nad sytuacją, w której znaleźli się prywatni przedsiębiorcy, którzy muszą sobie radzić z wieloma trudnościami. Szkoda jednak, że – szczególnie w dobie kryzysu – nikt nie zapyta, z jak wieloma przeciwnościami losu na co dzień muszą radzić sobie pracownicy, o bezrobotnych nie wspominając. Płaca minimalna, która dla osób kolokwialnie zwanych „prywaciarzami” jest bolączką, dla pracowników staje się jednym z zabezpieczeń przed prawdziwie niewolniczą pracą. W tym miejscu po raz kolejny potwierdzenie znajduje stara, marksowska teza, iż wolność jednej klasy to zniewolenie drugiej i na odwrót.