18 marca 1871 r. oddział żołnierzy wkroczył na uśpione paryskie wzgórze Montmartre z rozkazem zabrania stamtąd dział, które jeszcze nie tak dawno zakupiono dla obrony miasta przed armią pruską. Zapłacili za nie sami mieszkańcy wzgórza - na ogół robotnicy, którzy chcieli przyczynić się do odparcia wroga. Wówczas tworzony przez elity finansowe kraju rząd dopiero co narodzonej III Republiki Francuskiej nie miał nic przeciwko zbrojeniu się ludu. Gorzej, gdy ten po zawarciu kompromitującego traktatu pokojowego z Prusami, godnego zwieńczenia epoki II Cesarstwa, ten sam lud zaczął zwracać się przeciwko klasie rządzącej. Wtedy broń, a w szczególności artyleria w rękach robotniczej Gwardii Narodowej, stała się poważnym zagrożeniem, a hasło powszechnej mobilizacji pośpiesznie wycofano z obiegu. 

Rząd ze znanym politycznym karierowiczem Adolfem Thiersem na czele przecenił jednak siłę swojego autorytetu. 18 marca na Montmartrze tłum otoczył oddział, a dowodzących nim generałów Lecomte'a i Thomasa po prostu postawił pod murem. Robotnicy za dobrze ich pamiętali z czasów powstania w czerwcu 1848 r. Wtedy obaj generałowie, w 1871 r. pierwszorzędne figury wojsk Cesarstwa, zdobywali swoją popularność w kręgach rządowych II Republiki bezlitosnym szturmowaniem barykad, na których proletariat walczył o prawo do godnego życia. Na wieść o tym wydarzeniu rząd Thiersa pośpiesznie opuścił Paryż i przeniósł się do Wersalu, a nad paryskim ratuszem zawisł czerwony sztandar.

Uderzał kontrast między postawą ideową licznych uczestników Komuny a zupełnym organizacyjnym bałaganem, czy też swoistymi przesądami wywodzącymi się z epoki romantycznych rewolucji. Najbardziej znanym przykładem jest tu pozostawienie nienaruszonych zasobów Banku Francuskiego, które pozostały bez opieki po opuszczeniu Paryża przez wojsko rządowe. Władze Komuny uznały jednak przejęcie tych pieniędzy za niedopuszczalne. Inny przykład to losy wielu operacji militarnych przeprowadzanych przez komunardów. Marsz na Wersal tuż po uformowaniu Rady Komuny mógł być wydarzeniem rangi bez mała epokowej - wobec opisanej wcześniej różnicy w siłach i morale obu stron miał szanse otworzyć paryskim robotnikom drogę do trwałego kontrolowania kraju. Operacja była jednak najpierw odwlekana, a następnie fatalnie przeprowadzona. W rezultacie rząd miał czas na opanowanie pierwszej paniki, a także uzyskanie pomocy ze strony niedawnych wrogów - Prus, którzy wypuścili z obozów jenieckich 180 tys. żołnierzy wziętych do niewoli pod Metzem i Sedanem. Inny przykład stanowią losy ambitnego projektu stworzenia w Paryżu skoordynowanego systemu barykad, które umożliwiałyby dalszy opór po wkroczeniu do miasta Wersalczyków. Projekt ten Rada Komuny zaopiniowała pozytywnie i ... odłożyła do poźniejszej realizacji. W rezultacie Wersalczycy zajęli większą część lewego brzegu Sekwany praktycznie bez walki. Ta rozpoczęła się na dobre dopiero w ludowych dzielnicach centralnych i wschodnich. 

Porażka ruchu wywołana była przez wiele czynników. Pisałam już o bałaganie, jaki panował we władzach Komuny właściwie przez cały okres jej istnienia, o sporach personalnych i ideologicznych. Zawiodły również próby zbudowania szerszego ruchu na prowincji francuskiej, która w przytłaczającej większości (oprócz efemerycznych komun w Saint-Etienne i Marsylii) poparła rząd Thiersa. Wreszcie komunardzi nie wykazali dostatecznego zdecydowania w zwalczaniu swojego wroga, którego wszak teoretycznie byli świadomi. Był to najbardziej chyba romantyczny - obok starych metod walki na barykadach - aspekt Komuny Paryskiej. Robotniczy rząd, który nie wahał się ogłosić rozdziału państwa i Kościoła i zadał istotny cios biurokracji, wahał się, czy jest rzeczą honorową odpowiadać rozstrzeliwaniami zakładników na mordowanie komunardów (ostatecznie uczyniono to na małą skalę dopiero w Krwawym Tygodniu) i zatrzymał się na progu Banku Francuskiego, chociaż przejęcie przechowywanych tam funduszy mogło (a nawet musiało) mieć decydujący wpływ na postawę francuskiej klasy rządzącej i jej zdecydowanie w walce.